Παρ.κς:5 Αποκρίνου εις
τον άφρονα κατά την αφροσύνην αυτού, διά να μη ήναι σοφός εις τους οφθαλμούς
αυτού.
Οι Παροιμίες έχουν πολλά να πουν για τους ανόητους:
· Καταφρονούν τη σοφία:
Παρ.α:7
Αρχή σοφίας φόβος Κυρίου· οι άφρονες καταφρονούσι την σοφίαν και την
διδασκαλίαν.
Παρ.α:22
Έως πότε, μωροί, θέλετε αγαπά την μωρίαν, και οι χλευασταί θέλουσιν
ηδύνεσθαι εις τους χλευασμούς αυτών, και οι άφρονες θέλουσι μισεί την γνώσιν;
Παρ.ι:21
Τα χείλη του δικαίου βόσκουσι πολλούς· οι δε άφρονες αποθνήσκουσι δι'
έλλειψιν φρενών.
Παρ.κγ:9
Μη λάλει εις τα ώτα του άφρονος· διότι θέλει καταφρονήσει την σοφίαν των
λόγων σου.
· Έχουν δίκιο στα μάτια τους:
Παρ.ιβ:15
Η οδός του άφρονος είναι ορθή εις τους οφθαλμούς αυτού· ο δε ακούων
συμβουλάς είναι σοφός.
· Είναι δόλιοι:
Παρ.ιδ:8
Η σοφία του φρονίμου είναι να γνωρίζη την οδόν αυτού· η δε μωρία των αφρόνων
αποπλάνησις.
· Είναι περιφρονητικοί:
Παρ.ι:23
Ως γέλως είναι εις τον άφρονα να πράττη κακόν· η δε σοφία είναι ανδρός
συνετού.
Παρ.ιδ:9
Οι άφρονες γελώσιν εις την ανομίαν· εν μέσω δε των ευθέων είναι χάρις.
Οι σοφοί παίρνουν οδηγίες για το
πώς να αντιμετωπίζουν τους ανόητους στις Παροιμίες.
Η διδασκαλία ενός ανόητου είναι
άσκοπη επειδή ο λόγος του είναι γεμάτος ανοησία και δεν θέλει σοφία και
κατανόηση.
Παρ.ιε:2 Η γλώσσα των
σοφών καλλωπίζει την γνώσιν· το στόμα δε των αφρόνων εξερεύγεται μωρίαν.
Παρ.ιε:14 Η καρδία του
συνετού ζητεί γνώσιν· το δε στόμα των αφρόνων βόσκει μωρίαν.
Παρ.ιη:2 Ο άφρων δεν
ηδύνεται εις την σύνεσιν, αλλ' εις ό,τι φαντάζεται η καρδία αυτού.
Η ματαιότητα της προσπάθειας να
μεταδώσουμε σοφία σε έναν ανόητο είναι η βάση των Παρ.κς:4-5, που μας λένε πώς
να απαντήσουμε σε έναν ανόητο.
Αυτά τα φαινομενικά αντιφατικά
εδάφια είναι στην πραγματικότητα μια κοινή μορφή παραλληλισμού που βρίσκεται
στην Παλαιά Διαθήκη, όπου μια ιδέα βασίζεται σε μια άλλη.
Το εδάφιο 4 προειδοποιεί να μην
μαλώνουμε με έναν ανόητο με τους δικούς του όρους, μήπως πέσουμε στο επίπεδό
του και γίνουμε τόσο ανόητοι όσο αυτός.
Επειδή καταφρονεί τη σοφία και τη
διόρθωση, ο ανόητος δεν θα ακούσει τη σοφή λογική και θα προσπαθήσει να μας
παρασύρει στο είδος της επιχειρηματολογίας του, είτε χρησιμοποιώντας δόλο, είτε
χλευάζοντας τη σοφία μας, είτε θυμώνοντας και βρίζοντας.
Αν του επιτρέψουμε να μας
παρασύρει σε αυτό το είδος λόγου, του απαντάμε «σύμφωνα με την ανοησία του» με
την έννοια ότι θα γίνουμε σαν αυτόν.
Η φράση «κατά την αφροσύνην
αυτού» στο εδάφιο 5, από την άλλη πλευρά, μας λέει ότι υπάρχουν φορές που
πρέπει να απευθυνθούμε σε έναν ανόητο για να μην μείνει απαρατήρητη η ανοησία
του.
Με αυτή την έννοια, το να του
απαντήσουμε σύμφωνα με την ανοησία του σημαίνει να εκθέσουμε την ανοησία των
λόγων του, να τον επιπλήξουμε με βάση την ανοησία του, ώστε να δει την
ηλιθιότητα των λόγων και των συλλογισμών του.
Η «απάντησή» μας σ' αυτή την περίπτωση
πρέπει να είναι μια επίπληξη, δείχνοντάς του την αλήθεια ώστε να μπορέσει να δει
την ανοησία των λόγων του υπό το φως της λογικής.
Παρόλο που πιθανότατα θα
περιφρονήσει και θα απορρίψει τη σοφία που του προσφέρεται, πρέπει να κάνουμε
την προσπάθεια, τόσο για χάρη της αλήθειας που πρέπει πάντα να λέγεται, όσο και
για χάρη εκείνων που ακούν, ώστε να δουν τη διαφορά μεταξύ σοφίας και ανοησίας
και να διδαχθούν.
Το αν θα χρησιμοποιήσουμε την
αρχή του εδ.4 και θα αντιμετωπίσουμε έναν ανόητο αγνοώντας τον, ή θα
υπακούσουμε στο εδ.5 και θα ελέγξουμε έναν ανόητο εξαρτάται από την κατάσταση.
Δεν είναι σοφό να μιμούμαστε τη
στάση, τους τρόπους ή την προσέγγιση ενός ανόητου ατόμου.
Μια σχετική σύγχρονη παροιμία
συμβουλεύει, «μην παλεύεις με γουρούνια, αφού μόνο λερώνεσαι και το γουρούνι το
απολαμβάνει».
Σε ασήμαντα θέματα, είναι μάλλον
καλύτερα να τον αγνοήσετε. Σε πιο σημαντικούς τομείς, όπως όταν ένας ανόητος
αρνείται την ύπαρξη του Θεού (Ψαλμ.ιδ:1), το εδ.5 μας λέει να απαντήσουμε στην
ανοησία του με λόγια επίπληξης και διδασκαλίας.
Το να αφήσεις έναν ανόητο να λέει
τις ανοησίες του χωρίς επίπληξη τον ενθαρρύνει να παραμείνει σοφός στα δικά του
μάτια και πιθανώς δίνει αξιοπιστία στην ανοησία του στα μάτια των άλλων.
Εν ολίγοις, σε αμελητέα ζητήματα
θα πρέπει απλώς να αγνοούμε τους ανόητους, αλλά σε σοβαρά θέματα, πρέπει να
αντιμετωπίζονται έτσι ώστε να μην δίνεται αξιοπιστία σε αυτά που λένε.
