Έχεις παρατηρήσει τελευταία ότι μπορεί να πας να μπεις στο
σπίτι σου και να ξεχάσεις για ποιον λόγο μπήκες;
Ότι πας να κάνεις κάτι απλό και στο ενδιάμεσο χάνεται.
Ότι δυσκολεύεσαι να συγκρατήσεις πληροφορίες όπως παλιότερα που
σου φαινόταν αυτονόητες.
Αν σου ακούγονται οικία όλα αυτά, να ξέρεις ότι δεν είσαι μόνος σου. Και ότι δεν χάνεις τη μνήμη σου, με την κλασική έννοια, σημαίνει ότι ο εγκέφαλος σου ζει σε μια εποχή συνεχούς διάσπασης.
Αυτό που μας συμβαίνει σήμερα έχει βαθιές ρίζες στη σχέση του
εγκεφάλου με την προσοχή και στον τρόπο που χρησιμοποιούμε τα ψηφιακά μέσα,
ιδιαίτερα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το ατέλειωτο σκρολάρισμα.
Η μνήμη δεν είναι απλώς ένας χώρος όπου αποθηκεύονται
πληροφορίες.
Είναι μια ενεργή διαδικασία η οποία εξαρτάται απόλυτα από την
προσοχή. Και όταν η προσοχή διακόπτεται
διαρκώς, η μνήμη δεν προλαβαίνει να λειτουργήσει.
Στη σημερινή ψηφιακή πραγματικότητα με το ατέλειωτο
σκρολάρισμα, ο εγκέφαλος εκπαιδεύεται να
βλέπει πολλά, αλλά συγκρατεί ελάχιστα.
Μαθαίνει να σαρώνει αλλά να μην εμβαθύνει.
Το σκρολάρισμα εκθέτει τον εγκέφαλο σε γρήγορα, σύντομα και
έντονα ερεθίσματα.
Το σύστημα ανταμοιβής ενεργοποιείται συνεχώς αλλά ο προμετωπιαίος
φλοιός ο οποίος είναι υπεύθυνος για τη λειτουργική μνήμη και για τη γνωστική
λειτουργία, λειτουργεί σε σύστημα
μόνιμης διάσπασης.
Δεν υπάρχει παύση δηλαδή, δεν υπάρχει σταθερότητα και χωρίς
αυτά η πληροφορία δεν μπορεί να εδραιωθεί,
να αποθηκευτεί.
Τώρα οι έρευνες έχουν δείξει ότι οι άτομα που εναλλάσσονται
συχνά ανάμεσα από το ένα social στο άλλο και σκρολάρουν συνέχεια, έχουν
χαμηλότερη απόδοση σε εργασίες συγκέντρωσης και λειτουργικής μνήμης.
Αυτό συμβαίνει όχι επειδή είναι λιγότερο ικανά αλλά επειδή ο
εγκέφαλος έχει εκπαιδευτεί, έχει μάθει να προσαρμόζεται σε ένα περιβάλλον όπου
δεν χρειάζεται να συγκρατεί ενεργές πληροφορίες για πολλή ώρα.
Επειδή η προσοχή τους αλλάζει στόχο πολύ γρήγορα, πριν
προλάβει η μνήμη τους να καταγράψει την πληροφορία.
Υπάρχει επίσης και το φαινόμενο της ψηφιακής αμνησίας ή
αλλιώς το Google Effect.
Όταν δηλαδή γνωρίζουμε ότι μια πληροφορία υπάρχει πάντα
διαθέσιμη στο κινητό μας ή στο διαδίκτυο, ο εγκέφαλος μειώνει την προσπάθεια να
την συγκρατήσει. Έτσι θυμόμαστε λιγότερο το περιεχόμενο και περισσότερο που θα
το βρούμε. Αυτό είναι η λεγόμενη
προσαρμογή.
Αλλά αυτή η προσαρμογή της καθημερινότητας μεταφράζεται σαν:
«το μυαλό μου δεν μπορεί να συγκρατήσει πληροφορίες».
Επίσης, υπάρχουν έρευνες που έχουν δείξει ότι ακόμα και η
απλή παρουσία του κινητού μας στον ίδιο χώρο, ακόμα και αν δεν το
χρησιμοποιούμε, μειώνει τη διαθέσιμη γνωστική λειτουργία.
Ένα μέρος της προσοχής μας, δηλαδή, παραμένει στην αναμονή.
Αυτό πρακτικά σημαίνει λιγότερος χώρος για σκέψη, για συγκράτηση, για συνέχεια.
Γι' αυτό τον λόγο κάποιοι άνθρωποι ξεχνούν τι θέλανε να
κάνουν πριν από λίγα δευτερόλεπτα. Όχι επειδή η μνήμη τους κατέρρευσε, αλλά
επειδή η προσοχή τους δεν έμεινε αρκετά σταθερή.
Αυτό που θέλω να ξέρεις είναι ότι αυτή η κατάσταση δεν είναι
μόνιμη, η μνήμη σου δεν έχει καταστραφεί, έχει απλά αποδυναμωθεί σε ένα
περιβάλλον συνεχούς διάσπασης.
Η μνήμη και οι γνωστικές λειτουργίες βελτιώνονται όταν
αλλάζουν οι συνθήκες μέσα στις οποίες λειτουργεί ο εγκέφαλος.
Όταν ο εγκέφαλος αρχίζει να κάνει ξανά ένα πράμα τη φορά, η
λειτουργική μνήμη δυναμώνει.
Όταν υπάρχει συνέχεια και όχι διαρκής εναλλαγή, η πληροφορία
ενοποιείται καλύτερα.
Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να ξέρεις ότι το γράψιμο
στο χαρτί με το χέρι παίζει καθοριστικό ρόλο.
Έρευνες έχουν δείξει ότι το να γράψεις με το χέρι σου στο
χαρτί βοηθάει πάρα πολύ και στη μνήμη και στη συγκέντρωση και στην κατανόηση, σε
σχέση με το να γράψεις με το πληκτρολόγιο.
Ο λόγος είναι ότι το γράψιμο με το χέρι απαιτεί να
ενεργοποιηθούν και να συνεργαστούν πολλές διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου,
και αυτές σχετίζονται με τη μνήμη και τη μάθηση.
Σε πειραματικές μελέτες, φοιτητές που κρατούσαν σημειώσεις με
το χέρι είχαν καλύτερη εννοιολογική κατανόηση και ανάκληση πληροφοριών σε σχέση
με όσους πληκτρολογούσαν.
Το γράψιμο στο χαρτί με το χέρι λειτουργεί σαν άσκηση συγκέντρωσης της μνήμης ιδιαίτερα
σε έναν εγκέφαλο ο οποίος έχει συνηθίσει τη γρήγορη κατανάλωση περιεχομένου.
Εξίσου σημαντικό είναι να πούμε ότι ο ύπνος, η άσκηση, η
κίνηση γενικότερα και οι στιγμές χωρίς ερέθισμα είναι πάρα πάρα πολύ σημαντικές
για τη μνήμη.
Η μνήμη ξέρεις παγιώνεται στον ύπνο και η πληροφορία
οργανώνεται όταν φέρνει ή καταναλώνει διαρκώς νέο περιεχόμενο.
Η πλήξη, όσο παράδοξο και αν σου φαίνεται, είναι ο καλύτερος
φίλος της μνήμης γιατί δίνει χώρο στον
εγκέφαλο να συνδέσει και να σταθεροποιήσει πληροφορίες.
Τώρα, η άσκηση βοηθάει τη μνήμη γιατί αυξάνει την αιμάτωση
του εγκεφάλου και ενεργοποιεί μηχανισμούς νευροπλαστικότητας, δηλαδή την
ικανότητα του εγκεφάλου να δημιουργεί και να ενισχύει νέες συνδέσεις.
Έρευνες έχουν δείξει πως ακόμα και η υποτονική άσκηση
ενισχύει τον υπόκαμπο, δηλαδή την περιοχή του εγκεφάλου η οποία είναι υπεύθυνη
για τη μνήμη κάνοντας έτσι την ανάκληση
πληροφοριών πιο σταθερή και πιο αξιόπιστη.
Με λίγα λόγια, η μνήμη επανέρχεται όταν αλλάζουμε τον τρόπο
με τον οποίο χρησιμοποιούμε την προσοχή μας, γιατί δεν έχει χαλάσει ο εγκέφαλός
μας. Έχει απλώς κουραστεί από τη συνεχή
διάσπαση. Δώστε λίγο χρόνο και λιγότερα ερεθίσματα και θα αρχίσει πάλι να
θυμάται.
